Memecim/Memmecim  Giliği

Her yerin dini bayramlarda kendine mahsus bir adeti vardır. Ve bunlar yapıla yapıla ananeleşmiştir. Sivas’ta bayramdan bir gün evvel, yani arefe günü çocuklar ‘Memecim’ gezerler. Bunun için  çarşılarda  gilikler/simitler satılır.  Adı ‘Memecim giliği’dir.  İstanbul’un kandil çörekleri gibi…

Arefe sabahı, bayramlık elbiselerini giyen çocuklar birer küçük sopa alarak sokakta birleşir, toplu bir halde “Memecim” gezmeye başlarlar. Çocuklar o gün oruçtur. Ve bu tören bir iki saat sürer. Her çocuk kendi mahallesinde gezer. Başka mahalleye gidilmez; ayıptır. Çünkü o zaman dilencilik sayılır. Evlerinden sopalarına ilk giligi takar ve vardıkları kapının önünde şu sözleri hep bir ağızdan ahenkle söylerler:

Memecimin havası

Madelerin tavası

Gökten rahmet

Yerden bereket

Amin amin…Bir gilik.

Bu şarkıyı duyan ev sahibi akşamdan hazırladığı ‘Memecim giliği’ni getirir, kendi eliyle çocukların sopalarına takar.Başka yerlerde bu adet yoktur[1]

Müjgan Üçer ‘Memmecim’ başlıklı  makalesinde bu geleneği şöyle anlatmıştır:

“Eskiden  oyun çağındaki çocukların çok sevdikleri bir adet vardı: ‘Memmecim gezmek…’ Senede iki defa Ramazan ve Kurban bayramlarının arefelerinde  uygulanan bu adet el’an Sivas’ın eski mahallelerinde görülebilirse de artık eskiden olduğu gibi yaygın değildir.

‘Memmecim gezen’ çocuklara verilen memmecim gıliği küçük simit şeklindedir.  Yirmi tane kadarı  bir ipte dizili olarak arefelerin bir iki gün öncesinden  itibaren çarşıda satılmaya başlanır.

Gilik/gılik, Sivas’ta  ortası delik ekmeğe verilen isimdir.  Bazı meraklı hanımlar hamuruna yağ ve yumurta katarak özenle memecim gıliği hazırlarlar. Eskiden, yine bazı evler bugünlerde gelen çocuklara gılik şeklinde beyazlı kırmızılı yuvarlak şekerler verirlerdi ki çocuklar bu şekerleri de pek severlerdi.

Arefe sabahları memmecim gezmek için gruplaşan çocuklar evlerinden aldıkları  oklava veya temin ettikleri o boyda sopalarla mahallelerindeki evleri sıra ile dolaşır, kapılara sopalarının bir ucuyla tempo ile vururlarken  hep bir ağızdan şöyle bağırırlar:

Memmecimin havaası

Madelerin tavaası

Gökten ırahmet

Yerden bereket…

Amin, amin!…Bir gılik.

Çocuklar kapı açılana kadar bu sözleri birkaç defa tekrarlarlar, ev sahibinin,  oklavalarına gilik takmasını sabırsızlıkla beklerler, gıliklerini alınca ‘Allah daha çok versin… Bereket versin…’ sözleriyle evden ayrılarak bir başka kapıya doğru yönelirlerken  yine ‘Memmecimin havası…’ makamını tuttururlar.

Evde gilik yoksa, evin büyük hanımı çocuklara üzüm, leblebi, şeker ya da para vererek onları  boş çevirmez. Zira kendilerine bir şey verilmeyen çocuklar “Kazanın dibi yana…Kazanın dibi kurusun…Kazanın dibi patlasın…Kazanın dibi bakır, itler sürüsün takır takır…” gibi beddualarda bulunurlar.

Bu gelenek çocukları sevindirip sevap kazanmak, mübarek günlerde böyle beddualara maruz kalmamak arzusudur.

Eskiden arefe günleri Kuran-ı Kerim’den El Necm(Yıldız suresi)  okunurdu.

Bismillahirrahmanirrahim

(1)Vennecmi iza heva (2) ma dalle sahıbüküm ve ma ğava (3)ve ma yentıku ganil heva.

“1.2.3. Battığı zaman yıldıza and olsun ki arkadaşınız (Muhammed) sapmadı ve batıla inanmadı; O, arzusuna göre de konuşmaz.”[2]

Sevap olduğu için okunan bu surenin başı, çocuklar tarafından yanlış telaffuz edilmiş ve zamanla değiştirilerek söylenmiştir. [3]

Bu gelenek, Sivas’ta kenar mahallelerde de olsa hala uygulanan bir adettir. Uygulanış biçimi bir hayli değişse de hala bayramlarda “Memecim gezen” çocuklara rastlamak mümkündür..[4]

Sivas merkezinde, dini bayramlara birkaç gün kala seyyar satıcıların arabaları ismine “Memmecimin giliği” denilen  ufak simitçiklerle dolar.  Satıcılar, çarşıda sokak aralarında yüksek sesle  “Memecimin gıliği” diye bağırır. Arabalarını yavaş yavaş sürerek dolaşırlar. Yaşlı, genç…herkes “Memmeciğimin giliği”nden alır.

Arife günü sabahleyin 6-10 yaşları arasındaki çocuklar, ellerine aldıkları sopalara “Memmeciğimin giliği”nden takar, toplu olarak ev ev dolaşır. Gittikleri her evin kapısına  sopalarla vurarak  hediye isterler.  En çok oldıkları hediye “Memmeciğimin giliği”dir. Kendilerine hediye veren ev sahibine övücü  sözler söyler, hediye verilmezse  “Kazanın dibi bakır/ İtler sürüsün takır takır… , diye beddua ederek oradan ayrılırlar.

Gezi, öğlen vakti sona erer. Çocuklar topladıkları “Memmeciğimin giliği” ni ve şekerleri güle oynaya yerler. [5]


[1] Vehbi Cem Aşkun, Sivas Folkloru, Sivas Kamil Matbaası 1940, s. 137-138

[2] Kuran-ı Kerim ve Açıklamalı Meali, Türk Diyanet Vakfı, Ankara 1993, s. 525

[3] Müjgan Üçer, Memmecim,  Sivas Folkloru, Sayı:12, Ocak 1974,      s.9

[4] Talha Yıldız, İktisat Fak. Çeko.  2000, Pirkinikli Ahmet’ten yapılan derleme.

[5] Gökçe Yılmaz,  Sivas