Yazar Kutlu ÖZEN
Divriği Evleri

Divriği’yi Tanıtan İki Yeni Eser

Kutlu ÖZEN

 

Son yıllarda  birbirinden güzel eserler çıkmaya başladı. Müjgan Üçer-Fatma Pekşen’in “Divriği’de Mutfak Kültürü(2001)”,  Seda Şenol’un “Anadolu Türk Konut Mimarisinde Divriği Evleri(2007)”, Saliha Çulcuoğlu’nun “Divriği Yöresinin Kıyafetleri, Takı ve Aksesuarları(2007)…   verimli bir çalışmanın ürünleridir.

Yine  1956 doğumlu Ahmet Mahir Pekşen “Kainat’ın Başşehri Divriği(2000)” adlı eseri bir hatıralar demetidir.

Divriği’yi tanıtan eserlerin öncülüğünü rahmetli İbrahim Aslanoğlu ile Necdet Sakaoğlu yaptı. İbrahim  Aslanoğlu’nun “Divriği Şairleri(1961)” Necdet Sakaoğlu’nun “Türk Anadolu’da Mengücek Oğulları(1971-2005), Divriği’de Ev Mimarisi(1978), Anadolu Derebeyi Ocaklarından Köse Paşa Hanedanı(1984-1998)”; Halil Sami Özen’in “Divriği Yağbasan Köyü Folkloru(2003), Kutlu Özen’in “Sivas ve Divriği Yöresinde Eski Türk İnançlarına Bağlı Adak Yerler(1996), Divriği Evliyaları(1997), Sivas Efsaneleri(2001)  ilçeyi tanıtan kaynak  eserlerdir.

İbrahim Aslanoğlu’nın “Sivas Folkloru(1973-1979)”  ve “Türk Folkloru(1979-2001)” adlı dergilerinde Divriği folkloruna ait onlarca makale yayımlandı. Divriği konulu yayınlar elbette ki bunlarla sınırlı değildir.

   

Birinci Bölüm

Divriği Evleri

 

Seda Şenol, Anadolu Türk Konut Mimarisinde  Divriği Evleri, Sivas 1000 Temel Eser, Sıra no: 6, Sivas 2007, (158 sayfa)

Divriği Evleri adını taşıyan bu eser Sivas Valiliği İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü tarafından 2007 ‘de yayınlanmıştır.  Sivas 1000 Temel Eser dizisinin 6. kitabıdır. Bu diziden daha önce sırasıyla  Selçuklular Döneminde Sivas(Sempozyum Bildirileri), Osmanlı Dönemi Sivas Şehri(Prof. Dr.Ömer Demirel), Sivas Folkloru I-II(Vehbi Cem Aşkun), Sivas Meşhurları/2 cilt(İbrahim Aslanoğlu), Aşıkların Diliyle Sivas (Dr.Doğan Kaya) adlı eserler çıkmıştır.

Seda Şenol’un Divriği Evleri bu alandaki ilk çalışma değildir. Necdet Sakaoğlu’nun 1978 yılında yazmış olduğu “Divriği’de Ev Mimarisi(İstanbul 1978)” bu alandaki ilk ve önemli bir kaynak eserdir

Sakaoğlu, eserinin “Sunuş” bölümünde şöyle diyordu: “ Sanat ve kültür mirasımız şu son 30 yıl boyunca(1978) acımadan harcanıyor.[1] Bu tükeniş dün menkul/taşınabilir değerlerimizi hedef almıştı; bugün menkul ve gayrimenkul nemiz varsa can çekişiyor. Muhtemelen gün gelecek azgın çağ yapılarının arasında boğulmuş tek tük tapınaklar, saraylar, türbeler, müzeler, biricik tesellimiz olacak. (…) Aynı tarihlerde(1978) Anadolu’nun her köyü, her kasabası ve bir çok kenti, kendi öz mimarisini  canlı tutmaktaydı. Yeniler eski yapılarla bağdaşmak zorundaydı. Eliböğründeler, revzenler, saçaklar ve bindirmelerle bir garip güleçlik yansıtan evleri ve konakları, bahçeler, minareler, çeşmeler, türbeler sıralıyordu. Artık bu toplu manzaralar da silinmiştir…”[2]

Bu yazının üzerinden otuz yıl geçmiştir. O tarihten bu güne Divriği evleri ayakta kalmayı başarmıştır. Bu evlerin korunmasında, Necdet Sakaoğlu’nun emeği büyüktür. Sahiplenme bilincini Sakaoğlu kazandırmıştır. Seda Şenol da 2000’li yıllarda bu bilinçle hareket ederek Divriği Evleri’ni yazmıştır.

 

a. Seda Şenol:

Eserin yazarı Seda Şenol, 1979 yılında İstanbul’da doğdu. Orta ve lise öğrenimini Erenköy Kız Lisesi’nde tamamladı. 2001 yılında İstanbul Üniversitesi, Edebiyat Fakültesi, Arkeoloji ve Sanat Tarihi  Bölümü’nden mezun oldu. Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Türk-İslam Sanatları Programında 2002 yılında yüksek lisansa başladı.

Divriği eşrafından Şeyhoğulları Ailesinin üçüncü kuşağı olarak yakından tanıdığı Divriği kültürünü “Divriği’de Geleneksel Konut Mimarisinin Tipolojik Gelişimi “ isimli tez çalışmasıyla bilimsel ortama taşıyarak yüksek lisansını tamamladı.

Halen sanat tarihi alanında çalışmaları devam etmekte ve geleneksel Türk El Sanatları ile ilgili projeleri bulunmaktadır.

 

b. Kitabın tanıtımı:

Anadolu Türk Konut Mimarisinde  Divriği Evleri adını taşıyan bu eser şu bölümlerden oluşmaktadır:,

ı. Önsöz (11),2. Giriş: (13),3. Divriği’nin Konumu, Coğrafi Yapısı. Nüfusu ve Ekonomik Yaşamı: (15),4. Divriği  Tarihi (21),5. Divriği’de Geleneksel ve Gündelik Yaşam (24),6. Divriği’nin Kentsel Gelişimi ve  Yerleşim Düzeni (29), 7.Divriği Evlerinin Genel Özellikleri (33), 8.Divriği Evlerinin Süsleme Özellikleri (103), 9.Divriği Evlerinin Plan Tipleri (121),10. Divriği Konut Mimarisi Sözlüğü (155),11. Kaynaklar (158)

 

 

c. Kitabın değerlendirilmesi:

Seda Şenol, Divriği evlerinin genel özellikleri bölümünde ev yapımında kullanılan malzemeler üzerinde durmuştur. Ayrıca Cemil Demirkale ustadan yapım teknikleri ve yapı elemanları hakkında bilgi almıştır. Yine bu bölümde  iç ve dış mekanlar hakkında  bilgi verilmiştir. Avlu, Ayaz, Bahçe, Divanhane,Örtme, At Örtmesi, Balkon, Toyhane, Kürsübaşı, Odalar, Baş Oda, Cihannüma, Mutfak, Kahve Ocağı, Kiler, Yer Damı, Ahır, Samanlık, Çeşme fotoğraflanarak tanıtılmıştır.

Kitapta Muratoğlu  Evi Merdiven Başı ve Korkuluk Direği, Çankayalar Evi, Karslıoğlu Evi, Edegil Evi, Semetgil Evi, Tellioğulları Evi, Karayusuf Mahallesi, Edegil Evi, Erçoklu Evi, Ayan Ağa Konağı, Kayaoğlu Evi, Refik Durdu Evi, Hafislioğlu/Sülüklü Evi, Tevrüzlü Evi, Esat Bey Konağı, Çavuşoğlu Evi, Uzunlar Evi, Güllüoğulları Evi, Sancaktar Evi, Fotoğrafçı Şükrü Evi, Üçüncülü Evi, Faik Şenol Evi, Deli Osman Ağa Evi ….gibi tarihi evler yer almıştır.

Eserde kapılara da yer verilmiş; bunların  tasnifi yapılmıştır.

Eserin “Ustalar” başlığını taşıyan bölümünde  -bizim de evimizi yapan- Seyit Usta(Demirkale), Cemil Usta(Demirkale), Veysel Şenol, Cüce Yakup Usta, Çıbıkçı Hasan Usta, Uzun İsmail Usta, Şilikli Ethem Usta ve Ömer Usta, Müştak(Aydın)Usta… hakkında bilgi vermiştir. Aslında bu bölüm ayrı bir kitap halinde yayınlanmalıdır.

Divriği evlerinin dış cephe süslemeleri ve iç mekan süslemeleri üzerinde durulmuş; tavanlar hakkında  ayrıntılı bilgi verilmiştir. Bilindiği gibi tavanlar ahşap işçiliğinin en güzel örnekleridir. Tavanlar yapılış biçimlerine göre Mertek(Kaplamasız) Tavanlar, Kallenguç(Kırlangıç) Tavan, Hampoş Tavan, Düz Tavan, Nakışlı Tavanlar hakkında teknik bilgi verilmiş; fotoğrafla belgelenmiştir.

Katalog adlı bölümde  Divriği merkezde yer alan 40 tane konut seçilerek mimari ve süsleme özellikleri incelenerek en karakteristik özellikleri hakkında bilgi verilmiştir. Necdet Sakaoğlu’nun “Divriği’de Ev Mimarisi” adlı çalışması incelenmiş, bazı çizimler ve fotoğraflar esere dahil edilmiştir. Bu eserde 166 fotoğraf yer almıştır. Esere ayrıca konut mimarisine ait terimler de eklenmiştir.

 

Sonuç: Seda Şenol genç bir araştırmacı olmasına rağmen bizlere 158 sayfalık kıymetli bir eser kazandırmıştır. Kendisini yürekten kutlarım. Yeni çalışmalarında başarılar dilerim.

 

Sivas, 27 Mayıs 2007

 

.

 

  

 

İkinci Bölüm

Divriği Yöresinin Kıyafetleri 

 

Saliha Çulcuoğlu,, Divriği Yöresinin Kıyafetleri, Takı ve Aksesuarları, Sivas 1000 Temel Eser, Sıra no: 7, Sivas 2007, (270 sayfa)                                                                                       

Divriği Yöresinin Kıyafetleri adını taşıyan bu eser Sivas Valiliği İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü tarafından 2007 ‘de yayınlanmıştır.  Sivas 1000 Temel Eser dizisinin 7. kitabıdır. Bu diziden daha önce sırasıyla  Selçuklular Döneminde Sivas(Sempozyum Bildirileri), Osmanlı Dönemi Sivas Şehri(Prof. Dr.Ömer Demirel), Sivas Folkloru I-II(Vehbi Cem Aşkun), Sivas Meşhurları/2 cilt(İbrahim Aslanoğlu), Aşıkların Diliyle Sivas (Dr.Doğan Kaya) , Anadolu Türk Konut Mimarisinde  Divriği Evleri(Seda Şenol) adlı eserler çıkmıştır.

Saliha Çulcuoğlu’nun bu kitabı Divriği yöresi’nin kadın kıyafetlerini tanıtan ilk eserdir. Daha önceki yıllarda(1978) Sivas Folkloru Dergisinde   Kutlu Özen’in  “Divriği İlçesinde Geleneksel Kadın Ziynet Eşyaları, Takı ve Süsler” adlı üç makalesi yayımlanmıştı. [3] Saliha Çulcuoğlu bu makaleden geniş ölçüde faydalanmıştır.

 

a. Saliha Çulcuoğlu:

Kitabın yazarı Saliha Çulcuoğlu, 1981 yılında Sivas’ta doğmuştur. Divrikli Çulcuoğlu ailesine mensuptur. 2000-2002 yılları arasında  Cumhuriyet Üniversitesi Sivas MYO Hazır Giyim Bölümünü okuyarak ön lisansını tamamladı. 2003 yılında Cumhuriyet Üniversitesi Eğitim Fakültesi Resim-İş öğretmenliği Bölümünü kazandı. Halen bu bölümde öğrenciliğine devam etmektedir.

Çeşitli dergilerde makale ve resimleri yayımlanmıştır. Yazarın ilk eseri “Divriği Yöresinin Kıyafetleri, Takı ve Aksesuarları(2007)” dır. Yazar, kitabını hazır giyim tezinden yola çıkarak kaleme almıştır. Çeşitli karma sergilere ve İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü tarafından yapılan etkinliklere resimleriyle katılmıştır.

 

b.Kitabın Tanıtımı:

Divriği Yöresinin Kıyafetleri, Takı ve Aksesuarları(2007) adını taşıyan bu eser şu bölümlerden oluşmaktadır:

Önsöz(11)

1.     Bölüm: Divriği hakkında genel bilgiler: Divriği yöresinin coğrafyası, Divriği yöresinin tarihi.(13-17)

2.     Bölüm: Tarih ve kültür kenti Divriği: Yörenin örf, adet, gelenek ve görenekleri(23), Divriği’de günlük hayat(Ev, yemek ve eğlence)/51, Divriği’de evler, odalar ve kış gecesi eğlenceleri(66), Divriği’den bir mektup(75)

3.     Bölüm: Türk kıyafetleri: Selçuklu dönemi(80), Osmanlı dönemi(84), Cumhuriyet dönemi(89)

4.     Bölüm: Divriği’de bebeklikten-yetişkinliğe kıyafetler(91), Divriği yöresinde kullanılmış olan bebek giysisi(92), Divriği’de bayan kıyafetleri(97), Bedene giyilenler(97),Bele bağlananlar ve takılanlar(182), Başa bağlananlar ve takılanlar(196), Divriği yöresel giysi, takı ve aksesuarlarını tanıtıcı minyatürler(191), Divriği’de erkek kıyafetleri(197),  Bedene giyilenler(197), Bele bağlanan ve takılanlar(208), Yaşlı erkeklerin ve 1930’lu yılların gençlerinin kıyafetleri(212), Evvel zaman içinde terziler çarşısı(221).

5.     Bölüm: Divriği ilçesinde geleneksel kadın ziynet eşyaları, takı ve süsler(233), Kadın başlıkları(234), Başlıkla birlikte kullanılan takılar(237), Boyun ve boğazı süsleyen Göğse kadar inen takılar(240), Elbise üzerine takılan takılar(243). Hamam takıları (244), Diğer ziynet eşyaları(245)

6.     Bölüm: Divriği ilçesinde köşker esnafı(255), Divriği’de ayakkabı çeşitleri(267)

 

c. Kitabın değerlendirilmesi:

     Saliha Çulcuoğlu, kitabının önsüzünde yöresel giysiler hakkında şöyle demektedir: “Yöresel giysi denildiğinde günümüz modası dışında kalan, geçmişten bugüne toplumların kültürünü yansıtan, geleneksel giysiler akla gelmektedir. XVII. Yüzyıldan  itibaren ekonomik ve toplumsal değişmeye ayak uyduran yöresel giysiler yavaş yavaş özelliklerini kaybetmeye başlamışlardır.(…) Günümüzde bazı yörelerin dışında, kullanım değerini kaybetmeye yüz tutmuş olan yöresel giysiler müzelerin vitrinlerini süslemekte ve sandıklarda kapalı tutulmaktadır. Bu giysilerden küçük bir bölümü ise yalnız belli günlere özgü kalarak halk oyunları ekibi üzerinde ve kına gecesi, düğün vb. özel günlerde sergilenme şansını koruyabilmektedir.”[4]

Necdet Sakaoğlu da Divriği’de Ev Mimarisi adlı eserinde aynı şeylerden yakınmaktaydı: “1945’lerde Anadolu kasabalarının tipik kadın “mahalle tellalları” vardı. Gelinlik çağa ulaşmış kızların bulunduğu evlere uğrar, sırt bohçalarını, kuşaklarındaki keseleri çıkarırlar, ırtaya sererlerdi: Gümüş ziynet kutuları, kemerler, altın cebeler, kordonlar, küpeler, yüzükler, gerdanlıklar; işlemeli fildişi taraklar, sedef kakmalı nalinler…sıralar, tepelikler, kutnü, şetari, diba, seraser parçalar, uskufalar, üçpeşler, Gürün şalları… Bunlar ve bütün diğerleri bitmiştir.”[5]

Saliha Çulcuoğlu da  kitabının önsözünde Necdet Sakaoğlu ile aynı duyguları taşıyor: “Divriği’den derlenmiş bu kitapta, Divriği’nin gizli kalmış güzellikleri olan yöresel kıyafetleri, takı ve aksesuarları konu olarak ele alınmıştır.(…) Maksat geçmişi geleceğe aktararak kültürümüzü tanıtmak ve sürekliliğini sağlamaktır. Çünkü giyim kuşam, milli kimliğin bir parçası olarak düşünülmelidir.

Çok titiz bir çalışmayla hazırlanan bu kitapta  Divriği giyim kuşamına ait çizimlere, fotoğraflara ve açıklamalara yer verilmiştir.

d. Sonuç:

Divriği evleri ve Divriği giysileri konusunda bize değerli bilgiler veren Seda Şenol’a ve Saliha Çulcuoğlu’na teşekkür ederim.

Divriğili ilk bayan/kadın yazarımız Fatma Pekşen’dir. Fatma Pekşen yıllarca sessiz sedasız  Divriği Folkloru’na hizmet etmiştir. Bugün de çalışmasına -hiç kimseden iltifat beklemeden- devam etmektedir.  Fatma Pekşen, Divriği Folkloru’nun öncüsüdür. Kendisini yürekten kutlarım… Emekleri var olsun…

 

Sivas, 29 Mayıs 2007

 

 

 

  



[1] .Necdet Sakaoğlu, Divriği’de Ev Mimarisi, İstanbul 1978, s. 5

[2] . Necdet Sakaoğlu, Divriği’de Ev Mimarisi, İstanbul 1978, s. 6

[3] Kutlu Özen,  “Divriği İlçesinde Geleneksel Kadın Ziynet Eşyaları Takı ve Süsler”, Sivas Folkloru Dergisi, Haziran 1978, Sayı: 65, s.15-17, Sayı: 66, s.16-19 ve  Sayı: 67, s.16-18

[4] Saliha Çulcuoğlu,, Divriği Yöresinin Kıyafetleri, Takı ve Aksesuarları, Sivas 2007,s. 12

 

 

[5] Necdet Sakaoğlu, Divriği’de Ev Mimarisi, İstanbul 1978, s. 5

Bu sitenin tüm hakları Yazar Kutlu ÖZEN' e aittir.Tecer Bilisim
© 2009 -yönetici girişi-