Yazar Kutlu ÖZEN
Abdal Musa
(Anadolu Ereni)

Kutlu ÖZEN

 

A. Abdal Musa’nın Tarihi  Kişiliği

 

Elmalı ilçesinin Tekke köyünde yatırı bulunan Abdal Musa, Osmanlı Beyliği’nin  kuruluş dönemlerinde yaşamış en ünlü Anadolu Erenleri’ndendir. Kaygusuz Abdal’ın şeyhidir. Bu kadar önemli kişiliğine rağmen  Abdal Musa’nın doğum ve ölüm tarihleri bilinmemektedir. Abdal Musa, XIII. Yüzyılın sonları ile XIV. Yüzyılın  ilk yarısı içinde yaşamış olmalıdır.

 Hayatı hakkındaki en geniş bilgi Aşık Paşaoğlu Tarihi’nde yer almaktadır. Durum onu gösteriyor ki Abdal Musa, Hacı Bektaş’tan sonra  yaşamıştır. Sulucahöyük’teki Hacı Bektaş Tekkesi’nde bir süre kalmış, tarikatın kurallarını Hatun Ana (Kadıncık Ana)’dan öğrenmiş ve belli bir süre eğitim dönemi geçirmiştir. Bektaşilik tarikatı  gerçek anlamıyla  Hatun Ana’nın öğrencisi Abdal Musa tarafından kurulmuştur.

Bedri Noyan(Dedebaba) Abdal Musa’yı Hacı Bektaş Veli’nin en önemli halifesi olarak zikreder. Noyan’ın verdiği bilgiye göre Abdal Musa’nın babası Hasan Gazi, annesi  Sultan Ana, kız kardeşi Hüsniye Bacı’dır. [i]

Abdal Musa aslen Horasanlı’dır.  Abdal Musa, Denizli’de yatan Yatağan Baba’nın terbiyesi ile yetişmiştir.  Yatağan Baba Hacı Bektaş Veli’nin halifesidir.

Ahmet Yaşar Ocak, Abdal Musa’yı Haydari dervişi olarak tamamlar. Abdal Musa aynı zamanda Abdalan-ı Rum (Rum Abdalları) zümresindendi. Rum Abdalları’nın  Kalenderilik’le de ilgisi vardı. Bunların başında Geyikli Baba, Abdal Musa, Abdal Murat, Abdal Mehmet… örneklerinde olduğu gibi baba ve abdal lakapları gelmektedir. Bu lakaplar  daha  xı. Yüzyıldan itibaren  Kalenderiler tarafından kullanılmaktaydı.

Rum Abdalları zaman zaman Horasan Erenleri olarak da adlandırılmıştır. Rum Abdalları veya Horasan Erenleri adını verdiğimiz bu dervişler Orhan Gazi(1326-1354) ve I.Murat (1354-1389) dönemindeki bütün savaşlara katılmışlardır. Abdal Musa bizzat Bursa’nın fethine(1326)  katılmıştır.

 

 

Abdal Musa bir müddet Bursa’ da oturmuş, daha sonra  Bursa’daki zaviyesini terk ederek önce Denizli’ye oradan da Antalya Elmalı

yakınlarındaki Tekke köyüne gelip yerleşmiştir. İsmail Kaygusuz’a göre Tekkesini 1330’larda kurmuştur. Ölüm tarihi belli değildir.

Bugün Anadolu’nun  çeşitli yerlerinde  Abdal Musa’ya ait adak yerleri bulunmaktadır. Bunlardan en önemlisi Elmalı’ya bağlı Tekke köyündeki türbedir. [1]

 

B. Abdal Musa’nın Menkıbevi  Kişiliği

Abdal Musa’nın tarihi kişiliği yanında menkıbevi kişiliği de vardır. Yöre halkı Abdal Musa’yı daha çok menkıbevi kişiliği ile tanır.

 

a.  İnanış ve Söylence: “Abdal Musa Sultan dediğimiz zat, Hacı Bektaş’a intisap etmiş, çok müddet çalıştıktan sonra  bu zata Abdal Musa ünvanı verilmiştir. Onun da  gayıp erenlerinden ordusu, askeri olup, bilakis kış aylarında Abdal Musa kurbanları kesilir. Abdal Musa’ya çağrılır, yalvarılır:

- Car diyenin carına yetiş; ordun ile, askerin ile... denilir.

Hacı Bektaşı Veli buna bu icazeti vermiştir, diye bizlerce büyük bir inancımız olarak, anane olarak her sene devam ederiz.” [2] 

                                                                           

b. İnanış ve söylence: Abdal Musa’nın kendisine has, batın aleminde askeri var olduğu kabul edilir. “Askerimiz darda kaldığında bunun yetiştiğini kabul ederiz. Yeşil donlu/elbiseli askerler..”.[3]

 

C. Anadolu’daki Türbeleri

 

1. Abdal Musa Türbesi (Antalya/Elmalı): Selçuklu geleneğinden esinlenerek yapılan türbe kare planlıdır. Yüksekliği 5 metredir. Beyaz yontma taştan yapılan Türbenin iç kısmı kubbelidir. Önünde giriş kısmı bulunur.

Türbe ve Tekke köyün yanı başındadır. Civarı mezarlıklarla kaplıdır.

Türbenin iç kısmında, kapının sağ tarafında görkemli bir biçimde Abdal Musa’nın sandukası vardır.  Ayak tarafında Bektaşi geleneğine göre annesi ve kız kardeşi  sandukaları, kapıya daha yakın ve solunda ise babası Seyit Hasan Gazi ve Kaygusuz(Abdal) ile duvar arasında bir mezar yeri daha vardır.

Türbe her yıl binlerce kişi tarafından ziyaret edilmektedir. Ben de o tarihde(1992)  Antalya İl Kültür Müdürü olan azız dostum Musa Seyirci’nin davetlisi olarak Abdal Musa törenlerine gittim. Benim gibi aynı tarihlerde Abdal Musa’yı ziyaret eden Cemal Şener, duygularını şöyle anlatır:

“(…) O’nun yüceliği, bereketi günümüzde de kendini göstermektedir. Her yıl Haziran ayının ilk haftasını izleyen Cumartesi ve Pazar günleri Abdal Musa Anma Törenleri düzenlenir. Bu şenliklere katılmak, Abdal Musa Tekkesi’ni ziyaret etmek için Haziranın ilk haftasında Anadolu’dan, yurt dışından binlerce insan bu köye gelir. Birkaç bakkal ve kahveden başka hiçbir ticari işletmesi olmayan bu köy,

binlerce insanı konuk eder. Bir evde otuz-kırk insan, bir günde konuk olur. Yemekler yenilir, söyleşiler yapılır, niyazlar edilir. Kimse, hiçbir aile bu durumdan şikayetçi değildir. Dostlarını, konuklarını gereğince  ağırlayabilmek için bütün konukseverliklerini, güler yüzlerini gösterirler. Bu güzel insanlar her türlü övgüyü hak etmişlerdir.”[4]

Abdal Musa Koruluğu: Divriği ilçesinin Timisi köyünde küçük bir koruluk vardır. Bu koruluğa Abdal Musa Koruluğu denir. Buranın ağaçları kutsal sayılır. Kurban kesmeye gelenler, koruluğun kuruyan ağaçlarından faydalanırlar. [5]

 

2, Abdal Musa Düşeği: Varzıl’ın altında ...Varzıl’da Kul Himmet’in mezarı var.

 

3. Ali Baba Düşeği: Düşek deynekli Ayazması’nın karşısındadır. Abdal Musa kurbanı, Ali Baba düşeğine (Meliköy) götürülüp dualanır.

 

4. Abdal Musa Düşeği: Adak yeri Zile ile Turhal arasındaki Emirören/Emirveren köyündedir. Burası Zile’ye  7 km. uzaklıktadır. Son yıllarda (2002) mezar türbe haline getirilmiştir.[6]  Her zaman gidilmekle beraber genelde Perşembe ve Pazar günleri gidilir.[7] Türbe civarında kale surlarının harabeleri vardır.[8]



   [1] Kutlu Özen, Orhan Gazi Dönemindeki Alp Erenler ve Bunlara Bağlı Menkıbler, Bursa 1.Halk Kültürü Sempozyumu(4-6 Nisan 2002), Bildiri Kitabı (2). S. 461-463

[2] Zeynal Özcan(Kırmızı Dede)/ Divriği Akmeşe(1912-1 Ağustos 1982),  derleme:1 Ağustos 1982

[3]  Seyit Ali Atmaca, Divriği Başören , 1933, derleme 24.07.1993

[4] Musa Seyirci, Abdal M usa Sultan, İstanbul 1992, s. 33

[5] . Kutlu Özen, Sivas ve Divriği Yöresinde Eski Türk İnançlarına Bağlı Adak Yerleri, Sivas 1996, s.100

[6] Kutlu Özen, Abdal Musa Sultan’ın Zile Emirören Köyündeki Makamı, CEM 36(2002) 119:15

[7] Ünal Aslandoğmuş,  Zile merkez 1965 , Derleme 1989

[8] Erol Durak, Zile-Taşkıran/Hıcıp 1963, derleme: 1989



[i] Abdal Musa Sultan ve Velayetnamesi (Neşreden Adil Ali Atalay), Doç.Dr.Bedri Noyan Dedebaba, Abdal Musa Sultan Hakkında,   İstanbul 1978, s.25

Bu sitenin tüm hakları Yazar Kutlu ÖZEN' e aittir.Tecer Bilisim
© 2009 -yönetici girişi-